Boorplatforms

In 2007 stonden 982 olie- en gasplatforms op de Noordzee. Dit aantal omvat naast de eigenlijke boorplatforms ook serviceplatforms en platforms die niet meer in gebruik zijn maar nog niet zijn ontmanteld. Groot-Brittannië en Noorwegen beschikten over het merendeel, respectievelijk 590 en 193. Nederland had 143 platforms in de Noordzee staan, Denemarken 53 en Duitsland 3. In de zuidelijke Noordzee vindt voornamelijk gaswinning plaats. In het midden en noorden van de Noordzee staan zowel olie- als gaswinningsplatforms. Op de productieplatforms staan de installaties die de olie of het gas uit de bodem winnen. Deze platforms zijn soms voorzien van bemanningsverblijven, maar kunnen ook onbemand zijn. Andere platforms zijn speciaal ingericht voor de overslag van de aardolie of voor de behandeling van het gas zodat dit door de transportleiding naar de wal kan. Voor proefboringen zijn er speciale booreilanden.

Tussen 1980 en 2006 nam het aantal productieplatforms op het Nederlandse deel van het Continentaal Plat (NCP) toe van 20 naar 156. Jaarlijks worden er, afhankelijk van de behoefte en het vergunnigenbeleid, tussen de 4 en de 30 proefboringen naar bodemschatten gedaan op het NCP. In totaal ligt er op of in de bodem van het NCP meer dan 2500 kilometer pijpleiding ten behoeve van de delfstoffenwinning.

Soorten booreilanden

In de Noordzee gebruiken de mijnbouwmaatschappijen twee basistypen productieplatforms. Beiden hebben een onderbouw en een bovenbouw. Het ene heeft een onderbouw van staal, de ander één van beton.

De onderbouw van stalen platforms wordt aan wal gemaakt. Daarna wordt de gehele constructie naar het olie- of gasveld gesleept. Daar wordt de onderbouw in de bodem verankerd, soms tot 100 meter diep. Hierna installeren drijvende kranen de bovenbouw die eerst apart naar de locatie is gesleept. Een stalen productieplatform heeft geen opslagcapaciteit en is aangewezen op een drijvende tankinstallatie of een pijpleiding.

Betonnen platforms worden voor het grootste deel in beschut water in elkaar gezet en verticaal drijvend naar de locatie gesleept. Daar worden ze afgezonken. Deze constructies worden niet verankerd. Ze zijn op hun eigen gewicht aangewezen om zwaar weer te doorstaan. Deze platforms hebben wel een opslagcapaciteit.

Deze productieplatforms en -eilanden zijn vaak gigantische constructies. In 1995 is op het Noorse continentale plat op het Troll-veld een betonnen platform geïnstalleerd dat 400 meter hoog is en 150 meter lang.

Voor een optimale exploitatie van een veld moeten vanaf het productieplatform een aantal putten worden geboord. Door een speciale boortechniek ('schuin boren') kan men soms wel op kilometers van het platform verwijderde punten olie of gas uit de bodem betrekken. Hoewel met deze techniek een vrij groot gebied kan worden bestreken, is voor het gemiddelde olie- of gasveld op de Noordzee toch meer dan één platform nodig.

Veiligheidsmaatregelen rond de platforms

Mijnbouwplatforms kunnen een obstakel voor de scheepvaart vormen. Omgekeerd kan de scheepvaart een gevaar voor de mijnbouwinstallaties opleveren. Veel platforms op het Nederlands deel van de Noordzee liggen dicht bij belangrijke scheepvaartroutes. De routes zelf moeten op grond van internationale scheepvaartregels gevrijwaard blijven van plaatsing van installaties. Het grootste risico betreft aanvaringen tussen stuurloos geraakte schepen en platforms. Het komt ongeveer dertig keer per jaar voor dat een zeeschip op de Noordzee stuurloos raakt. In de afgelopen decennia is het een paar keer voorgekomen dat een offshore platform moest worden geëvacueerd omdat een aanvaring dreigde.

Rond mijnbouwplatforms zijn permanente of tijdelijke veiligheidszones ingesteld. Deze hebben een straal van 500 meter, gemeten vanaf de buitenkant van de installatie. In deze zone is het verboden te varen (met uitzondering van bevoorradingsschepen) of te vissen.

Deze veiligheidszones worden, zo blijkt uit de statistieken die door offshore operators worden bijgehouden, vaak geschonden door allerlei schepen. Vooral vissersschepen willen zo dicht mogelijk langs de installatie vissen vanwege de daar aanwezige visbestanden. Dat levert vaak gevaarlijke situaties op.

Op grond van de Mijnwet Continentaal Plat kunnen er op het Nederlandse deel van de Noordzee, met het oog op belangen van de scheepvaart, uitzonderings- en restrictiegebieden worden aangewezen. In deze gebieden zijn mijnbouwactiviteiten verboden of gebonden aan speciale voorwaarden.

Uitgeproduceerde platforms

De eerste platforms zijn tussen 1970 en 1980 in de Noordzee geplaatst. Zij hebben in de afgelopen 30 jaar alle olie of gas uit een veld opgepompt en zijn daarom overbodig geworden. Sommige platforms zijn al jaren verlaten. Vanaf 1996 worden jaarlijks platforms in de Noordzee uit productie genomen. Op het Nederlandse deel van de Noordzee werd het eerste platform in 1996 verwijderd, en in de toekomst zal men elk jaar enkele platforms demonteren. De grootste platforms staan op het centrale en noordelijke deel van de Noordzee. Sommige constructies hebben een gewicht tot 800.000 ton. Het verwijderen van zo'n massa vereist veel hefcapaciteit, transportmogelijkheden en veiligheidsvoorschriften. Dit maakt de ontmanteling van boorplatforms erg duur. Het klassieke voorbeeld is de Brent Spar. Shell wilde dit afgedankte olie-opslagplatform in 1995 in zee laten zinken, maar door acties van Greenpeace werd dit voorkomen. Zie de weblinks voor een uitgebreid document over deze kwestie.

Op het zuidelijk deel van de Noordzee, waar kleinere platforms staan, is het volledig verwijderen van de installaties en het transport naar het vasteland relatief eenvoudig. Volgens de Mijnwet moet in het Nederlandse deel van de Noordzee ieder platform dat niet langer gebruikt wordt, geheel afgebroken worden, ook het onderstel. Driekwart van de platforms in de Noordzee staat in relatief ondiep water tot 55 meter. Het Britse en Noorse deel van de Noordzee is vrijwel overal dieper.

De Groningse autoriteiten maken zich sterk voor een functie van de Eemshaven bij het ontmantelen van de boorplatforms. In 1997 gaf het Havenschap Delfzijl/Eemshaven groen licht voor een verplaatsing van de zeedijk, zodat er 180 hectare buitendijks industrieterrein ontstaat. De kans bestaat dat scheepswerven zich hier vestigen, maar ook de 'mera' (milieu, energie, recycling en afval)-sector (waar de ontmanteling van boorplatforms toe wordt gerekend) krijgt hier nieuwe kansen.

De meest gezaghebbende richtlijnen komen tot nu toe van de Internationale Maritieme Organisatie. Zij heeft bepaald dat in ieder geval het topdek met de installaties en het deel direct onder de zeespiegel volledig verwijderd moet worden. Onder water mogen alleen die delen blijven staan, die tot op een diepte van 75 meter geen obstakel vormen. En dan alleen nog als voor de onderdelen geen nieuwe bestemming bestaat, verwijdering technisch niet haalbaar is en extreme kosten veroorzaakt of onacceptabele risico's meebrengt.

Het parkeren van boorplatforms

In het Beheersplan voor de Waddenzee uit 1996 werd een onderzoek naar alternatieve locaties voor het parkeren van boorplatforms aangekondigd. Uit dit onderzoek zijn 2 mogelijke locaties naar voren gekomen; ten westen van de Noorderhaaks op de Noordzee en in de haven van Den Helder. De eerste locatie valt echter af vanwege de ligging in een schietgebied van Defensie.

Zeldzaam koraal op poten van platforms

In 1999 zijn in de Noordzee een aantal kolonies van het zeldzame koraal Lophelia ontdekt, vastgehecht aan het onderstel van olieplatforms. De eerste kolonie was ontdekt toen de Brent Spar uit zee gehaald werd. Het koraal was daarvoor alleen bekend uit de Atlantische Oceaan, waar het tussen de 150 en 1500 meter diepte leeft.

Weblinks

Engelstalige site met overzicht over verschillende soorten offshore platforms:
http://www.naturalgas.org/naturalgas/extraction_offshore.asp

Greenpeace-document over de acties rond de Brent Spar:
http://www.greenpeace.org/international/about/history/the-brent-spar

Bron: de Vleet, Ecomare

---