Watersport
De kustwateren van Nederland zijn populaire watersportgebieden. Alleen al in het waddengebied zijn er 17 jachthavens. Surfers, bootvissers, motorbootvaarders en zeilers genieten ieder op hun eigen manier van de zee. Hoewel de doelstellingen van de watersporters en die van de natuurbeheerders vaak samenvallen, komen ook knelpunten voor. Sommige gebieden zijn gesloten of beperkt toegankelijk, en er is voor het waddengebied een speciale erecode voor watersporters opgesteld.
Watersport en natuur
Een zee van ruimte, die je het gevoel van vrijwel onbeperkte vrijheid geeft. Spelen met de getijdenstromen en meemaken dat een onafzienbare vlakte zeebodem droogvalt. Dit zijn een paar belangrijke elementen in de motivatie voor watersporters om juist de kust- en getijdenwateren als vaargebied te kiezen. Daarnaast vormen ontmoetingen met dieren (vooral zeehonden en wadvogels) doorgaans hoogtepunten van een tocht.
Veel van de doelen van watersporters komen overeen met de doelstellingen van de natuurbeheerders. Toch komt het geregeld tot botsingen. De doelstelling 'rust' wordt door beide groepen als belangrijk ervaren, maar rust zoekende watersporters veroorzaken nogal eens verstoring van de rust van de wad- en kustfauna. Uit onderzoek blijkt dat vogels verstoord worden wanneer watersporters dichterbij komen dan 500 meter. Voor zeehonden ligt die grens al op 1200 meter.
Watersport en milieu
De milieuzorg in de watersport verdient speciale aandacht. Toen daar nog niet zo veel op werd gelet was de invloed van de watersport op het milieu niet onaanzienlijk. Lozingen van olie (bilgewater), en PAK's (koolteer op het onderwaterschip) hadden negatieve gevolgen op zeehonden en vogels. De organotinverbindingen die vroeger veel werden gebruikt bij de strijd tegen de aangroei onder de waterlijn, bleken bijzonder giftig te zijn voor veel bodemdieren, waaronder de purperslak en de wulk. Het later veel gebruikte alternatief, koperhoudende onderwaterverf, bleek te leiden tot onaanvaardbare ophoping van giftige koperverbindingen in het milieu.
De watersporters hebben veel maatregelen genomen om de overlast te beperken. Jachthavens zijn verplicht om het afvalwater van de afspuitplaats te zuiveren. Ook olieresten mogen niet overboord worden gezet. Onderwaterverf met teer, organotin of koper mag niet meer worden aangebracht. Alle jachthavens beschikken vanaf april 1996 over faciliteiten om chemisch afval van de watersporters in te nemen. Vanaf 2009 komt er een verbod op de lozing van afvalwater van de recreatievaart.
Voor jachthavens die hun milieubeheer goed op orde hebben stelt de ANWB jaarlijks een blauwe vlag ter beschikking. Schippers die verantwoord omgaan met de natuur en het milieu mogen een blauw vaantje voeren. Zij moeten daartoe een document met gouden gedragsregels ondertekenen.
Beleid ten aanzien van de watersport
| Overzicht van enkele belangrijke regels voor het Nederlandse waddengebied |
| PKB Waddenzee (1993) | Vaart in het algemeen beperkt tot betonde geulen |
| | Snelle watersport mag slechts op enkele plekken harder dan 20 kilometer per uur varen. |
| Watersportplan provincies | Beperking van aantal ligplaatsen |
| | Verplichting sanitaire voorzieningen jachthavens |
| Gemeentelijke verordeningen | Regels voor de vaart buiten de geulen |
| | Aanwijzen van ankerplaatsen |
| Beheersplan Waddenzee (1996-2001) | Verbod om droog te vallen buiten 200 meter uit de laagwaterlijn van de betonde geul |
| Milieuplan Watersport (1998) | Nieuwe boten verplicht chemisch toilet |
| | 200 innamepunten scheepsafval |
| Convenant 2003 | Ruimere droogvalregeling met inbegrip van de erecode voor wadliefhebbers |
| | |
De maatregelen die teveel verstoring en vervuiling door de watersport moeten tegengaan zijn opgenomen in verschillende beleidsstukken. In de PKB-Waddenzee is geregeld dat de scheepvaart zoveel mogelijk via de betonde vaarroutes moet verlopen. Het gebruik van extra-verstorende vaartuigen als speedboten wordt ook beperkt in deze Planologische Kernbeslissing. Het Beheersplan Recreatie voerde een zonering in waarbij zones aangegeven worden waar gerecreëerd mag worden, waar dat in beperkte mate toegestaan is en waar het verboden is. De drie provincies van de wadden hebben gezamenlijk het Watersportplan voor het Waddenzeegebied geschreven. Hierin is een limiet gesteld aan de hoeveelheid ligplaatsen in het waddengebied. Ook verplicht het de jachthavens om voldoende sanitaire voorzieningen te treffen. De gemeentelijke verordeningen, tot slot, regelen de plaatsen waar geankerd mag worden, waar men mag varen en hoe snel men mag varen buiten de officiële vaargeulen.
Volgens het Beheersplan Waddenzee (uit 1996), dat eerdere beheersplannen vervangt, mag de recreatie in de westelijke Waddenzee en het Eems-Dollardgebied zich nog wat verder ontwikkelen. Het beheer ten aanzien van de grote watersport richt zich op het ontwikkelen van een gedragscode; de ingestelde zonering en het verbod om verder dan 200 meter buiten de laagwaterlijn van bebakende vaargeulen droog te vallen en de in acht te nemen verstoringsafstanden worden als 'vangnet' gehanteerd.
Een belangrijk knelpunt is de overbezetting van de jachthavens in het hoogseizoen. Daarvoor worden momenteel twee mogelijke oplossingen bestudeerd: het opzetten van een signaleringssysteem, waardoor de toervaarder tijdig te horen krijgt hoe druk het in de havens is, en het creëren van overloopcapaciteit oftewel meer ruimte om te ankeren of droog te vallen in de buurt van de eilander havens.
In 1998 hebben vijf ministeries en een groot aantal organisaties in de watersport de koppen bij elkaar gestoken om de vervuiling door watersporters te beperken. In hun plan staat dat nieuwe pleziervaartuigen verplicht zijn een chemisch toilet aan boord te hebben en eigenaren van bestaande vaartuigen gestimuleerd moeten worden een chemisch toilet aan te schaffen. Aan wal zouden meer dan 200 innamepunten moeten komen. Ook zouden meer benzinepompen langs het water moeten komen om morsen met jerrycans te voorkomen.
In 1999 heeft het ministerie van LNV besloten dat watersporters voortaan niet meer mogen droogvallen in het gebied op en rond de zandplaat Simonszand (oostelijk van Schiermonnikoog). De reden hiervoor is dat het Simonszand een belangrijke rustplaats is voor zeehonden en hun jongen, die door het droogvallen van schepen ernstig verstoord worden.
Regels voor snelle motorboten
In de hele waddengebied mogen snelle motorboten niet sneller varen dan 20 kilometer per uur. Uitzonderingen gelden voor de betonde vaargeulen van zee naar Den Helder, Den Oever, Oudeschild, Harlingen, Kornwerderzand en Lauwersoog en de vaarroutes van en naar de eilanden. Ook in de Texelstroom, in de Vliestroom en in het Marsdiep mag binnen de vaargeulen harder dan 20 kilometer per uur gevaren worden. De zones nabij Oudeschild en Den Helder mogen ook worden gebruikt voor waterskiën.
De zones waar motorboten sneller mogen varen dan 20 kilometer per uur zijn zo uitgekozen dat de invloed van het snelvaren in die gebieden op de natuurwetenschappelijke, ecologische en landschappelijke waarden zeer gering zijn. Bovendien worden de gebieden weinig intensief gebruikt.
In het Deense Beschermingsgebied zijn de meeste kinderkamers van zeehonden en rui- en rustplaatsen van vogels gesloten voor alle scheepvaart. Er geldt een snelheidslimiet van 10 knopen buiten de voornaamste scheepvaartroutes.
Schoon onderwaterschip
Op een onbehandelde scheepshuid groeit snel een dikke laag met waterdieren en -planten aan. Het schip verbruikt hierdoor meer brandstof en de snelheid neemt af. Om de aangroei te voorkomen, kan de huid behandeld worden met aangroeiwerende, want giftige, verf. Het gif lost langzaam op in het water. Vroeger gebruikte men vaak tinhoudende verf, totdat duidelijk werd dat de tinverbindingen zeer schadelijk waren voor sommige soorten waterslakken. Daarna kwam koperhoudende verf in gebruik, maar ook die verf is nu verboden voor schepen op het zoete water omdat de koperconcentraties in het water te hoog blijven. Voor gebruik op zoet water bestaat er nu moderne aangroeiwerende verf zonder veel schade voor het watermilieu. Omdat deze verf slechter hecht, moet het schip vaker worden behandeld, wat weer ongunstig is voor de hoeveelheid afvalstoffen.
Een groot probleem in de watersport is de bestrijding van de aangroei van bacteriën, algen en zeepokken op het onderwaterschip. Van oudsher gebruikte men (PAK-houdende) teerproducten om deze aangroei tegen te gaan. Later zijn slijtende, giftige verfsoorten (antifoulings) in zwang gekomen. De tinhoudende verven zijn inmiddels verboden voor de kleinere schepen omdat de tinverbindigen onaanvaardbare schade voor purperslakken en wulken opleverde. Daarna kwam koperhoudende antifouling in zwang, maar ook die verf kent veel milieubezwaren. Per 1 september 1999 is het voor watersporters verboden deze verf aan te brengen.
Non-stick coating
Na gebruik van non-stick coating kan de aangroei met een spons worden verwijderd.
Men zoekt dus naarstig naar echt goede alternatieven. Een hoopgevende ontwikkeling is de zogenaamde non-stick-coating. Dit verfsysteem bevat geen giftige stoffen, maar gaat aangroei tegen door zijn uitermate gladde afwerking: organismen kunnen er slecht op hechten, en wat er toch op hecht is er ook weer gemakkelijk van af te boenen. Een tweede belangrijke ontwikkeling is de borstelbaan, waar het onderwaterschip mechanisch afgeboend wordt.
In 1998 is een project 'Schoon onderwaterschip' van start gegaan. In dit project worden in een praktijkproef een aantal (combinaties van) alternatieve oplossingen met elkaar vergeleken. Een aantal schepen en stilstaande onderwaterpanelen worden behandeld met een speciale 'non-stick-coating', een ander aantal met een gewone niet-giftige metaalverf en weer een andere groep met koperhoudende antifouling. Deze schepen en objecten liggen in drie verschillende soorten jachthavens: een zoutwatermilieu, een zoetwatermileu en een zoetwaterhaven van waaruit men vaak het zoute water op gaat. En de laatste variant in het onderzoek behelst het onderhoud: niets doen, regelmatig met de hand afborstelen of gebruik maken van een borstelbaan. De coördinatie van het onderzoek is in handen van de provincie Noord-Holland.
Weblink
Over watersport in het waddengebied:
http://www.wadvaarders.nl/
De blauwe vlag en het blauwe vaantje:
http://www.anwb.nl/published/anwbcms/content/pagina/alb/dossiers/anwb-en-blauwe-vlag.nl.html
Bron: de Vleet, Ecomare
