Milieukwaliteit van de Waddenzee
De kwaliteit van water en bodem van de Waddenzee wordt regelmatig onderzocht. Daaruit blijkt dat de eutrofiëring afneemt en dat concentraties zware metalen afnemen of gelijk blijven. Ook industriële stoffen zoals PCB's, TBT en bestrijdingsmiddelen komen steeds minder voor. Het probleem van de olievervuiling is afgenomen, maar nog niet in voldoende mate. Toch zijn in het algemeen concentraties van de meeste vervuilende stoffen nog steeds (soms veel) hoger dan de streefwaarden. Mosselbanken en zeegrasvelden zijn vroeger enorm afgenomen en nog steeds niet hersteld. De bodemverstoring door de mechanische schelpdiervisserij is aan banden gelegd, maar andere vormen van visserij zorgen nog steeds voor verstoring. Voor een aantal soorten vogels is er nog te weinig ruimte om te rusten en te ruien. Met de zeehondenpopulatie gaat het sinds de virusepidemie van 2002 goed.
Nutriënten en eutrofiëring
De eutrofiëring van de Waddenzee is aan het afnemen, doordat de Rijn en andere rivieren steeds minder voedingsstoffen aanvoeren omdat er minder vuil water wordt geloosd. Vooral het gehalte aan fosfaat is afgenomen, een belangrijke voedingsstof voor algen. De hoeveelheid nitraat, een andere belangrijke voedingsstof, is niet gedaald. De afname van voedingsstoffen heeft tot gevolg dat er minder algen in het water groeien. De concentratie van ammonia en nitriet is nog steeds een factor drie tot vijf hoger dan in natuurlijk water. In het algemeen is de zuidelijke Waddenzee meer geëutrofieerd dan de noordelijke Waddenzee.
Zware metalen
De concentraties zware metalen zijn ten opzichte van 1995 gelijk gebleven of gedaald, afhankelijk van het metaal. Uit metingen aan zware metalen in mosselen, bot en in eieren van visdiefjes en scholeksters blijkt dat de concentraties daarin hoger zijn dan gewenst. De meeste zware metalen zijn afkomstig uit rivieren. Het beleid is erop gericht de waarden omlaag te brengen tot natuurlijke achtergrondwaarden.
Door mensen gemaakte stoffen
In het algemeen nemen de concentraties van stoffen als PCB's, TBT, en bestrijdingsmiddelen in de Waddenzee af. Zo is het gehalte aan TBT met 60% gedaald in waddenhavens in de periode van 1990 tot 2002. TBT werd vroeger gebruikt als anti-fouling voor schepen, waardoor er geen organismen op de scheepshuid konden aangroeien. De stof zorgt er echter voor dat sommige slakken sexuele problemen krijgen. Ondanks het verbod op het gebruik van deze stof zijn er zeer hoge gehaltes in zeehonden aangetroffen die tijdens de virusepidemie in 2002 dood gingen en in eidereenden die in 2000 en 2001 massaal stierven. Deze dieren staan aan het eind van de voedselketen, waardoor er bioaccumulatie plaats vindt. De effecten op lange termijn van dergelijke stoffen zijn vaak nog niet duidelijk.
De effecten van lindaan, een zeer giftig bestrijdingsmiddel, zijn nog niet duidelijk. Concentraties van deze stof zijn heel variabel.
PCB-gehaltes van het sediment zijn in het algemeen afgenomen, net als in eieren van scholeksters en visdiefjes, maar nog niet in bot. Stoffen die in opmars zijn, zijn bijvoorbeeld gebromeerde vlamvertragers. Het lange-termijn effect van deze stoffen, net als dat van hormoonverstorende stoffen op organismen is nog niet duidelijk.
Olievervuiling en zeevogels
De olievervuiling is minder geworden sinds 1990, maar blijft een gevaar voor vogels. Het aantal olievogels per kilometer kust is langs de Waddenzee kleiner dan langs de Noordzee. Er wordt naar gestreefd dat niet meer dan 10% van de dode vogels op het strand olieslachtoffers zijn. Dat streven is nog lang niet gehaald. Door olierampen zijn er soms tijdelijk meer dode vogels.
Kwelders
Kwelders worden tegenwoordig steeds vaker met rust gelaten, zodat ze zich natuurlijk kunnen ontwikkelen. Vroeger werden kwelders vaak kunstmatig ontwaterd en beweid. Door het nieuwe beleid neemt de natuurlijke vegetatie weer toe. Het streven is om meer kwelder te laten ontstaan.
De wadden
De wadden worden nog steeds gekenmerkt door een hoge natuurlijke dynamiek. Dat wil zeggen dat de natuur op veel plaatsen haar gang kan gaan. Af en toe zijn er menselijke verstoringen zoals het uitdiepen van vaargeulen, het aanleggen van dijken en recreatie. Een andere vorm van verstoring is de verstoring van de bodem, zoals die tot 2005 door de kokkelvisserij werd veroorzaakt met nadelige gevolgen voor de broedval van schelpdieren, zoals die van het nonnetje. Het beleid is erop gericht deze bodemverstoring te beperken.
In het verleden zijn de natuurlijke mosselbanken en zeegrasvelden enorm in omvang afgenomen. Stabiele oude mosselbanken zijn in het Nederlandse deel van de Waddenzee een zeldzaam verschijnsel. Vroeger was dat anders. In 1978 was er, verspreid over de Waddenzee, nog een oppervlakte van 4000 hectare aan stabiele mosselbanken. In 1997 waren daar nog ongeveer 100 hectare van over. Er wordt naar gestreefd deze structuren weer terug te laten komen, maar de ontwikkeling ervan, en ook die van Sabellaria-riffen blijft achter bij de gewenste ontwikkeling. Het lukt nog niet om ze weer terug te krijgen. De natuur lijkt zich in gebieden waar niet gevist mag worden wel beter te ontwikkelen dan in gebieden waar dat wel mag.
De mechanische kokkelvisserij is in 2005 afgeschaft waarmee voor een belangrijk deel een eind is gekomen aan bodembeschadiging en het wegvangen van schelpdieren die ook als voedselbron voor vogels kunnen dienen. De warmere winters van de laatste jaren hebben een negatief effect gehad op de voortplanting van schelpdieren zoals het nonnetje en daarmee op vogelsoorten die van deze schelpdieren afhankelijk zijn. Voor vissen is in de Waddenzee voldoende voedsel, dat lijkt ook op te gaan voor vogels die garnalen eten. Voor trekvogels zouden er meer plaatsen moeten komen waar vogels rustig kunnen overtijen en ruien. Met de zeehonden gaat het na de laatste virusepidemie goed. Zowel de gewone zeehond als de grijze zeehond nemen flink in aantal toe. De opmars van de Japanse oester lijkt nu langzamer te gaan dan in de afgelopen jaren het geval was.
Weblinks
Verontreiniging in de Waddenzee:
http://www.trendsinwater.nl/
http://cwss.www.de/tgc/MD-Stade-NL/WSP-D/02Wasser.html.
Bron: de Vleet, Ecomare
