Kiezelwieren (diatomeeën)
Diatomeeën zijn algen en vormen een belangrijke groep binnen het fytoplankton in zee. Ze kunnen veel energie vastleggen en zijn daarom een belangrijke voedselbron voor de planktoneters. Diatomeeën hebben een pantser, opgebouwd uit kiezel. Ze worden daarom ook wel kiezelwieren genoemd. Het pantser is omgeven door een slijmlaag, waardoor miljoenen diatomeeën samen een laag vormen die het wadslik zeer effectief vastlegt. Ze worden tot enkele tienden van millimeters groot.
Elk diatomeeën-huisje bestaat uit twee delen, die als een dekseltje en doosje op elkaar passen. Diatomeeën-huisjes hebben prachtige vormen, met op het oppervlak patronen van gaatjes en puntjes. Net als andere planktonplantjes kunnen diatomeeën zich snel vermenigvuldigen. De manier waarop ze dat doen is kenmerkend. De twee delen van het skelet scheiden zich van elkaar en aan elk deel wordt met behulp van speciale eiwitten een nieuw kiezelpantser gevormd. Daarbij wordt altijd een kleinere schaal bijgemaakt, zodat na iedere deling één van de twee nieuw gevormde algen even groot is als de oorspronkelijke cel en de andere iets kleiner. Als de nieuw gevormde kleinere cel zich steeds opnieuw deelt, blijft er uiteindelijk een te klein doosje over. Op dat moment groeit zo'n kleine cel weer tot de normale omvang uit. Vaak blijven na deling de nieuwe cellen aan elkaar klitten, zodat ze ketens en linten vormen. In zo'n keten van cellen leidt iedere cel onafhankelijk van de anderen zijn eigen leven.
Bij diatomeeën wordt het drijfvermogen vergroot door allerlei uitsteeksels in de vorm van haren en stekels. Sommige soorten hebben een oliedruppeltje in hun huisje om hun zweefvermogen te vergroten. Verder dienen de ingewikkelde patronen van groefjes, putjes en perforaties op de huisjes ook om het oppervlak en daarmee het drijfvermogen te vergroten. Tenslotte heeft een platte cel een groter draagvlak dan een bolle cel.
Diatomeeën worden gegeten door roeipootkreeftjes. Maar ze verweren zich hiertegen door een stof uit te scheiden die de eieren van roeipootkreeftjes onvruchtbaar maakt. Het vermoeden bestaat dat deze stof bruikbaar zou kunnen zijn als medicijn tegen kanker. Bij sommige soorten diatomeeën neemt cadmium de plaats van zink in bij een enzym dat essentieel is voor de ademhaling. Het cadmium is niet giftig voor deze kiezelwieren.
Er zijn ook soorten kiezelwieren die niet in het water zweven, maar op wadplaten groeien: de zogenaamde bentische diatomeeën. Ze vormen daar suikers die een plakkerige laag (de algenfilm) vormen, waardoor erosie van slikplaten tegengegaan wordt (zie foto). De bentische diatomeeën zijn op de slikplaten de belangrijkste 'planten'. Zij zijn het voedsel voor talloze grazende bodemdieren en vormen zo de basis voor dit ecosysteem.
Weblinks
Database met duizenden algen:
http://www.algaebase.org (voor foto's: ga naar search>images>browse an album)
Over slikplaten en kiezelwieren:
http://www.scheldeschorren.be/flora_en_fauna/?Flora:Enkele_planten_van_naderbij_bekeken:Kiezelwieren
Engelstalige site over diatomeeën met veel fotomateriaal (kies links een soort om verder te gaan):
http://www.marbot.gu.se/SSS/diatoms/diatom_frame.htm
Namen:
Ned: Kiezelwieren (diatomeeën)
Lat: Diatomeae, Bacillariophyceae
Eng: Diatoms
Dui: Kieselalgen (Diatomeen)
Dan: Kiselalger
Bron: de Vleet, Ecomare
