Cyanobacteriën (blauwwieren)
Cyanobacteriën behoren tot de oudste levensvormen op aarde. Ze behoren tot de bacteriën, hoewel ze op algen lijken. Van deze groep zijn fossiele exemplaren gevonden die ruim drie miljard jaar oud zijn. In het plankton van de zee spelen blauwwieren een kleinere rol dan andere wieren, wel komen ze soms in hoge concentraties voor.
In tegenstelling tot wieren hebben blauwwieren en andere bacteriën geen celkern en planten ze zich door middel van celdeling voort. Als bewoners van de wadbodem en de zee (tot 500 meter diepte) zijn blauwwieren erg veelzijdig. Met behulp van hun blauw-rode tot gele pigmenten kunnen ze zonne-energie benutten, maar in zuurstofarme milieus (dieper in de bodem) kunnen ze, net als andere bacteriën, overleven door middel van chemosynthese. Bij chemosynthese wordt energie verkregen door de omzetting van chemische verbindingen zonder dat daar zuurstof voor gebruikt wordt. Een belangrijke functie van blauwwieren in het ecosysteem is dat ze stikstof kunnen binden. Hierdoor hebben ze geen toevoer van deze voedingsstoffen nodig, zoals de wieren die wel nodig hebben.
Bloei van blauwwieren in zoete oppervlaktewateren
Door de eutrofiëring van het oppervlaktewater planten blauwwieren zich bij warm heel snel voort en kunnen dan in de dikke drijvende lagen vormen. Het lijkt dan wel of er blauwgroene verf in het water is gegooid.
Cyanobacteriën scheiden giftige stoffen af die bij hogere concentraties schadelijk zijn voor mens en dier. Deze bacteriën worden gegeten door algengrazers, zoals watervlooien en driehoeksmosselen. De giftige stoffen uit de bacteriën komen in het weefsel van de dieren terecht en hopen zich daar op. Dat gebeurt vooral tijdens perioden met bloei van blauwwieren. Dieren die hoger in de voedselketen staan, zoals vissen en watervogels, kunnen zo grote hoeveelheden gif ophopen (bio-accumulatie). De massale sterfte onder de pos in de warme zomer van 1995 in het IJsselmeer wordt wel toegeschreven aan (indirecte) vergiftiging door cyanobacteriën.
Het gif uit de cyanobacteriën kan bij mensen misselijkheid, braken, hoofdpijn, maagkrampen, huidirritatie en oorpijn veroorzaken. Vooral kinderen, ouderen en mensen met een slechte gezondheid kunnen daar last van krijgen.
In de winter klonteren de blauwwieren samen en zakken naar de bodem, waar ze in een soort 'winterslaap' gaan. Dan kunnen ze worden verwijderd door ze van de bodem op te baggeren.
Weblinks
Meer informatie over cyanobacteriën:
http://www.trendsinwater.nl/index.cfm?page=dossier.Meten%20en%20analyseren&artikel=288&zoekveld=&zoek=
Namen:
Ned: Cyanobacterie ('blauwalg', 'blauwwier')
Lat: Cyanobacteria; enkele voorbeelden van genera: Microcystis, Aphanizomenon, Oscillatoria, Coelosphaerium
Eng: Cyanobacteria (blue-green 'algae')
Dui: Cyanobakterie (Blaualg)
Bron: de Vleet, Ecomare
